Definicja ustawowa

Wolontariuszem jest każda osoba (fizyczna), która dobrowolnie i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz uprawnionych organizacji i instytucji na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

PRAWO O WOLONTARIACIE

Ogólne zasady wolontariatu reguluje ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, opublikowana w dniu 29 maja 2003 r. w Dz. U. Nr 96 poz. 873 – w dalszej części nazywana ustawą oraz ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, opublikowana w dniu 29 maja 20003 r. w Dz. U. Nr 96 poz. 874- w dalszej części nazywana przepisami wprowadzającymi. Przepisy obu aktów prawnych weszły w życie w dniu 29 czerwca 2003 r.

1. Kto może być wolontariuszem?
Wolontariuszem jest każda osoba (fizyczna), która dobrowolnie i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz uprawnionych organizacji i instytucji na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Wolontariusz musi posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, tylko wtedy, gdy obowiązek ten wynika z przepisów prawnych.

2. Kto może korzystać ze świadczeń wolontariuszy?
Wolontariusze mogą być angażowani przez:
a. Organizacje pozarządowe ( w tym stowarzyszenia i fundacje), inne podmioty, które zgodnie z ustawą prowadzą działalność pożytku publicznego,
b. Organy administracji publicznej oraz jednostki podległe lub przez nie nadzorowane, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. Ustawa nie przewiduje możliwości angażowania wolontariuszy przez podmioty gospodarcze.

3. Porozumienie o wykonywaniu świadczeń na zasadzie wolontariatu
Wolontariusz pracuje w organizacji na podstawie i w oparciu o porozumienie zawarte z organizacją. Porozumienie powinno określać zakres, sposób i czas wykonywania świadczenia, a także zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania. W przypadku wolontariatu przekraczającego 30 dni, porozumienie musi mieć formę pisemną, co tym samym oznacza, że dla porozumień krótszych wystarczy forma usta. Jednakże zawsze na żądanie wolontariusza porozumienie musi zostać potwierdzone na piśmie.

4. Prawa i obowiązki wolontariusza
Wolontariusz jest zobowiązany sumiennie wykonywać podjęte zadania. Powinien także dokładać należytej staranności w trakcie wykonywania swoich zadań w stosunku do osób fizycznych, na rzecz, których świadczy swoją pomoc. Musi również dbać o majątek powierzony mu przez organizację{np. sprzęty powierzone mu do wykonywania zadań) oraz majątek organizacji (np. sprzęty biurowe), jeżeli świadczy swoją pracę w lokalu biura stowarzyszenia lub fundacji.
Wolontariusz w trakcie lub po zakończeniu świadczenia na rzecz organizacji może zażądać od organizacji wydania mu pisemnego zaświadczenia o wykonywaniu świadczeń na zasadzie wolontariatu, zawierające informacje o tym, co wolontariusz robił w ramach swoich obowiązków oraz jakie zdobył doświadczenie. Ponadto, na prośbę wolontariusza organizacja może wystawić pisemną opinię o wykonywanej przez wolontariusza pracy. Opinia różni się od zaświadczenia tym, że oprócz opisu świadczenia, jakie wykonywał wolontariusz, zawiera ocenę jego pracy oraz jego postawy i predyspozycji zawodowych.

5. Prawa i obowiązki organizacji korzystającej z pracy wolontariusza
Każda organizacja angażująca wolontariuszy ma obowiązek poinformować go o ewentualnym ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywaniem danego świadczenia, jak również o sposobie ochrony przed ewentualnymi zagrożeniami. Ma ona również obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania świadczeń, w tym odpowiednie środki ochrony indywidualnej – na takich samych zasadach jak w przypadku pracowników zatrudnionych przy takim samym zadaniu.
Ponadto organizacja ma obowiązek pokrywania kosztów podróży służbowych i diet wolontariusza na zasadach dotyczących pracowników. Jednakże wolontariusz może się zrzec tego uprawnienia podpisując oświadczenie o zwolnieniu organizacji z tego obowiązku.
Nie obowiązkiem, lecz dobrowolnym wyborem organizacji jest pokrywanie innych kosztów związanych z praca wolontariuszy, np. kosztów szkoleń itp.
Organizacja ma obowiązek ubezpieczyć wolontariusza od następstw nieszczęśliwych wypadków.
Organizacja może oczekiwać od wolontariusza lojalności, zaangażowania, stosowania się do wskazówek osoby zajmującej się organizacją pracy dla wolontariuszy oraz działania w zgodzie z zawartym porozumieniem.
Organizacja angażująca wolontariuszy ma obowiązek poinformować wolontariusza o przysługujących mu prawach i ciążących obowiązkach oraz zapewnić stałą dostępność tych informacji np. przez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń w biurze organizacji.

6.Czy wolontariusz podlega ubezpieczeniu?
Ustawa przewiduje możliwość zgłoszenia wolontariusza do powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli wolontariusz nie jest ubezpieczony z innego tytułu.
Ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) wolontariuszy organizacja obowiązana jest pokrywać w razie zawarcia porozumienia z wolontariuszem na czas krótszy niż 30 dni W takim wypadku organizacja musi wykupić dla swoich wolontariuszy ubezpieczenie NW., Jeżeli natomiast organizacja zawiera porozumienie o świadczenie usług na czas przekraczający 30 dni, to wolontariusz objęty zostaje ubezpieczeniem z tytułu nieszczęśliwych wypadkowi na mocy tzw. małej ustawy wypadkowej. Zgodnie z ta ustawą wolontariuszowi, który ulegnie wypadkowi przy wykonywaniu świadczeń wolontariackich w przypadku wystąpienia nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną wywołującego uraz bądź śmierć przysługiwać będzie:
a) Renta z tytułu niezdolności do pracy
b) Jednorazowe odszkodowanie
c) świadczenie zdrowotne w zakresie leczenia następstw wypadku lub choroby zawodowej.

Krótka historia wolontariatu w Polsce

O śladach działalności społecznej w polskiej tradycji w 1862 roku w liście do Michaliny z Dziekańskich Cyprian Kamil Norwid napisał: (…) społeczność polska – społeczność narodu, który, nie zaprzeczam, iż o tyle jako patriotyzm wielki jest, o ile jako społeczeństwo żaden. (…) Wszystko to, czego nie od patriotyzmu, czego nie od narodowego, ale od społecznego uczucia wymaga się, to jest tak początkujące, małe i prawie nikczemne, że strach wspominać o tym. Norwid nie dożył niestety najlepszego okresu polskiego ruchu społecznikowskiego, który trwał jeszcze kilka lat po zakończeniu II wojny światowej. Potem aparat komunistyczny zaczął traktować pracę społeczną jako gest lojalności wobec siebie. W latach 1989 – 1996 przyszedł czas stagnacji. W roku 1996 Fundacja BORIS wydała Roczniak poświęcony w całości wolontariatowi. Zawierał on m.in. prawdopodobnie pierwszą analizę prawną stosunków między wolontariuszem a organizacją. Wtedy też powstał pierwszy wzór umowy zlecenia pracy wolontarystycznej. Następnym krokiem było opracowanie Programu kompleksowego ubezpieczenia organizacji pozarządowych. W roku 2000 pojawiły się pierwsze zapisy o wolontariacie w aktach prawnych, a wśród nich rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej, regulujące zasady pracy wolontariuszy w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Tym sposobem zalegalizowano w Polsce wolontariat. Ogłoszenie przez ONZ roku 2001 Światowym Rokiem Wolontariatu przyczyniło się do aktywizacji działań w tej dziedzinie. Doktor Marcin Krajewski z Uniwersytetu Warszawskiego na zlecenie Fundacji im. Stefana Batorego przeprowadził analizę prawną istniejących przepisów, mogących mieć związek z wolontariatem. Wspomnieć trzeba też, iż w 1985 roku rezolucją Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych postanowiono, że 5 grudnia obchodzony będzie jako Międzynarodowy Dzień Wolontariusza. Świętowanie tego dnia przyjęło się również w Polsce.

KARTA ETYCZNA WOLONTARIUSZA
opracowana przez Centrum Wolontariatu w Warszawie

Będę spełniać wszystkie zadania związane z przyjętą rolą.

Nie będę składać obietnic, których nie jestem w stanie spełnić.

W przypadku niemożności wywiązania się ze zobowiązań, poinformujemy o tym koordynatora pracy wolontariuszy.

Zachowam dyskrecją w sprawach prywatnych, będę unikać zachowań, które mogą być niewłaściwie rozumiane.

Będę otwarty na nowe pomysły i sposoby działania.

Wykorzystam szansę poznania i nauczenia się nowych rzeczy od innych osób.

Nie będę krytykować rzeczy, których nie rozumiem.

Będę pytać o rzeczy, których nie rozumiem.

Będę działać w zespole.

Będę osobą, na której można polegać.

Będę pracować lepiej i z większą satysfakcją, wykonując to, czego się ode mnie oczekuje.

Będę chętnie uczyć się. Wiem, że nauka jest nieodłączną częścią każdej dobrze wykonanej pracy.

Będę uczestniczyć w obowiązkowych spotkaniach.

Postaram się być bardzo dobrym wolontariuszem.

źródło: Centrum Wolontariatu